Bij iPractice werk je met 2 psychologen (Blended Care). Je praat dagelijks met een online psycholoog en wekelijks heb je een spreekkamer sessie op een van de locaties van iPractice.
Negatief zelfbeeld
Een negatief zelfbeeld kan je flink onzeker maken en behoorlijk in de weg zitten in je dagelijkse leven. Het negatieve beeld van jezelf is vaak ontstaan door nare ervaringen en gebaseerd op aangeleerde gedachten. Het goede nieuws is: die aangeleerde gedachten kun je ook weer afleren, zodat je zelfbeeld weer positiever wordt.
Wat is een negatief zelfbeeld?
Een negatief zelfbeeld is een vaste negatieve overtuiging over jezelf die tot uiting komt in je denken, in je gevoel en in je gedrag. Aan dit negatieve beeld van jezelf liggen vaak vervelende ervaringen uit het verleden ten grondslag. Werd je weleens buitengesloten door klasgenootjes? Of gaf je bijvoorbeeld ooit een presentatie waar je minder goed uit de verf kwam? Dan kan je hoofd die negatieve ervaringen en opmerkingen als ‘waar’ bestempelen. Hierdoor ontstaan negatieve overtuigingen over jezelf zoals: ‘Ik kan het niet’, ‘Ik ben niet goed genoeg’ of ‘Ik hoor er niet bij’. Als deze gedachten zich vaak in je hoofd herhalen, worden ze steeds geloofwaardiger. Terwijl ze eigenlijk helemaal niet waar zijn…
Als je veel negatieve gedachten over jezelf hebt gevormd, dan leidt dat onbewust tot een negatief zelfbeeld. Maar stel je daar nu heel bewust positieve gedachten tegenover, dan kan je een positiever, meer realistisch zelfbeeld ontwikkelen.
Hoe herken je een negatief zelfbeeld?
Een negatief zelfbeeld is als een negatieve bril waardoor je in het dagelijks leven naar jezelf kijkt. Hierdoor vind je het lastig om op jezelf te vertrouwen, uitdagingen aan te gaan of keuzes te maken. Mensen met een negatief zelfbeeld denken snel dat ze dingen niet goed doen of andere mensen tot last zijn. Dit kan een grote invloed hebben op verschillende vlakken in je leven, zoals in contact met andere mensen of op je werk of studie. Gevolgen hiervan zijn bijvoorbeeld dat je:
- Moeilijk (kleine) beslissingen neemt;
- Moeite hebt met het aangaan van relaties en/of vriendschappen;
- Veel kan piekeren;
- Het eng vindt om in het het middelpunt van de belangstelling te staan (bijvoorbeeld bij een presentatie);
- Moeite hebt met je grenzen aangeven;
- Jezelf constant vergelijkt met anderen;
- (Zeer) gevoelig bent voor kritiek;
- Andere mensen altijd tevreden wilt stellen;
- Heel perfectionistisch bent;
- Moeite hebt met het bedenken van positieve eigenschappen van jezelf;
- Je zwakke punten zwaarder weegt en je eigen succeservaringen naar beneden haalt of toeschrijft aan een ander of aan geluk.
Soms kan een negatief zelfbeeld ook samenhangen met psychische klachten zoals faalangst, sociale angst, trauma, eetstoornissen, piekeren en somberheid.
Hoe ontstaat een negatief zelfbeeld?
Een negatief zelfbeeld ontwikkelt zich niet vanzelf. Het ontstaat naar aanleiding van ervaringen waarbij je negatieve gedachten over je uiterlijk, gedrag of persoonlijkheid had. Vaak begint dit in je jeugd, maar ook op latere leeftijd kan je een negatief zelfbeeld ontwikkelen. Dat gebeurt niet ineens: vaak groeit dit over een langere periode met meerdere nare ervaringen. Daarnaast heeft de ene persoon er meer aanleg voor dan de ander. Bijvoorbeeld als je van jezelf meer geneigd bent om te piekeren, meer angstig bent, of zelfkritisch.
Dingen die invloed kunnen hebben op het ontwikkelen van een negatief zelfbeeld zijn bijvoorbeeld:
- Nare ervaringen in (intieme) relaties;
- Gebrek aan veiligheid, waardering en verbondenheid in je jeugd;
- Zeer kritische of veeleisende ouders en/of verzorgers
- Weinig waardering krijgen;
- Veel vergelijken met anderen (bijvoorbeeld via social media);
- Pestervaringen of buitengesloten worden.
Negatief zelfbeeld verbeteren – wat kan ik zelf doen?
Een negatief zelfbeeld kun je overwinnen. Dit doe je door aan je zelfvertrouwen te werken. Met meer zelfvertrouwen ben je minder snel geneigd om negatieve gedachten over jezelf te ‘maken’. Zó doe je dat:
- Onderzoek je positieve eigenschappen
Want één ding weten we zeker: die heb je! En die mogen meer in de spotlight komen te staan. Maak een lijstje met welke positieve eigenschappen je bij jou vindt horen. Vind je dit lastig? Vraag aan een goede vriend(in) of een familielid aan welke mooie eigenschappen zij moeten denken. - Houd een positief logboek bij
Kies een mooi schriftje en schrijf hierin (liefst elke dag) op wat er in je dagelijks leven goed is gedaan. Sta vervolgens ook stil bij de volgende vragen: wat zegt dit over jou? Welke positieve eigenschappen komen hierin naar voren? En hoe voelde je je op dit moment? - Noteer je gedachten
Schrijf alle negatieve gedachten die je over jezelf hebt op en bedenk of deze negatieve gedachten helpend zijn en jouw aandacht écht waard zijn. Zo niet, kijk of je een helpende en waardevolle alternatieve gedachte kan opschrijven. - Vergelijk jezelf niet met anderen
Als we onszelf met anderen vergelijken, doen we dat vaak alleen met degene wie we knapper/slimmer/beter/leuker/etc. vinden. En dan komen we natuurlijk altijd als slechtste uit de test. Dus probeer jezelf minder te vergelijken met anderen en áls je het doet… Doe het dan eerlijk. - Praat liefdevol tegen jezelf
Veel mensen met een negatief zelfbeeld kunnen erg kritisch en onaardig tegen zichzelf zijn, maar ook dat kan een negatief gevoel over jezelf versterken. Dus probeer deze kritische stem te verminderen en wees maar lief, aanmoedigend en warm voor jezelf. En geef jezelf eens een complimentje! - Zeg vaker ‘ja’ op dingen
Zelfvertrouwen groeit door positieve ervaringen. Het kan zijn dat je vaak ‘nee’ zegt op dingen, omdat je je er te onzeker over voelt. Probeer eens nieuwe dingen uit, ook al geeft het je spanning. En onthoud: het hoeft niet groot te zijn, elk stapje telt.
Hulp
Het is goed om te weten dat een negatief zelfbeeld geen diagnose is. Wel is het zo dat een negatief zelfbeeld kan samenhangen met een psychische stoornis zoals een (sociale) angststoornis, depressie, PTSS of eetstoornis. Behandeling gericht op negatief zelfbeeld wordt alleen vergoed door zorgverzekeraars als er sprake is van een officiële diagnose.
Behandelvormen die kunnen helpen bij het overwinnen van steeds terugkerende gedachten over jezelf zijn Cognitieve gedragstherapie, COMET of acceptance and commitment therapy.
-
-
Cognitieve gedragstherapie, COMET of acceptance and commitment therapy zijn behandelingen die je helpen bij het overwinnen van steeds terugkerende negatieve gedachten over jezelf.
-
Let op: de kosten van de behandeling van een negatief zelfbeeld wordt niet vergoed door zorgverzekeraars. Zie ook kosten psycholoog. Je kunt altijd vrijblijvend contact met ons opnemen. Samen kijken we naar je hulpvraag en de mogelijkheden. Indien nodig helpen we je bij het vinden van andere hulp.
Veelgestelde vragen
Hoe ontstaat een negatief zelfbeeld?
Een negatief zelfbeeld ontstaat vaak door ervaringen in je jeugd, schooltijd of eerdere relaties waarin je het gevoel kreeg dat je niet goed genoeg was. Deze overtuigingen kunnen zich vastzetten en blijven meespelen, ook al kloppen ze niet met wie je bent.
Kan een negatief zelfbeeld ook zonder zichtbare klachten bestaan?
Ja. Mensen met een negatief zelfbeeld kunnen vaak goed functioneren, maar voelen zich van binnen tekortschieten. De pijn zit soms verstopt onder perfectionisme, sociale terughoudendheid of chronische ontevredenheid over jezelf.
Wat als ik me schaam om dit bespreekbaar te maken?
Schaamte is een veelvoorkomend gevoel bij een negatief zelfbeeld — en precies dat maakt het zo lastig om erover te praten. In therapie creëren we een veilige ruimte waarin je zonder oordeel kunt onderzoeken wat je tegenhoudt.
Hoe weet ik of mijn zelfbeeld echt verandert?
Een positiever zelfbeeld herken je aan mildere gedachten over jezelf, meer zelfvertrouwen in sociale situaties en het beter kunnen verdragen van fouten of afwijzing.
Gerelateerde klachten
Onzekerheid
Onzekerheid is een angstig gevoel. Je twijfelt aan jezelf. Iedereen kent het, maar soms ben je zo onzeker dat het je belemmert. Hoe komt het dat je onzeker bent? En wat doet onzekerheid met je? En vooral: hoe kan je van je onzekerheid afkomen? Antwoorden op deze vragen lees je op deze pagina.