Persoonlijkheidsstoornis

Wat is een persoonlijkheidsstoornis?

Je persoonlijkheid bestaat uit eigenschappen die bepalen hoe je denkt, voelt en met anderen omgaat. Bij een persoonlijkheidsstoornis zijn deze patronen zo sterk en star dat ze je dagelijks leven belemmeren. Je bent bijvoorbeeld erg bang voor wat anderen van je denken, wordt boos bij kritiek of reageert heftig op anderen.

Het verschil met lastige karaktertrekken zit in hoeveel last je ervan hebt. Het hangt ook af van hoeveel je dagelijks functioneren eronder lijdt. Naar schatting hebben 1 op de 10 Nederlanders een persoonlijkheidsstoornis.

Welke soorten persoonlijkheidsstoornissen zijn er?

Persoonlijkheidsstoornissen zijn verdeeld in 3 groepen, ook wel clusters genoemd. Elk cluster heeft eigen kenmerken.

Cluster A: moeite met vertrouwen en contact

Je vindt het moeilijk om anderen te vertrouwen of hebt weinig behoefte aan contact. Je voelt je bijvoorbeeld ongemakkelijk in sociale situaties of denkt vaak dat anderen verkeerde bedoelingen hebben.

Cluster B: sterke emoties en impulsief gedrag

Je ervaart sterke emoties en vindt het moeilijk om je gedrag te sturen. Je wordt bijvoorbeeld snel boos, doet soms dingen zonder na te denken of bent bang dat anderen je verlaten. Ook kun je veel behoefte hebben aan aandacht of waardering. Bij dit cluster horen onder andere de borderline persoonlijkheidsstoornis en de narcistische persoonlijkheidsstoornis.

Cluster C: angst en behoefte aan controle

Je ervaart veel angst in contact met anderen of bent bang voor kritiek en afwijzing. Misschien wil je graag contact en vind je dat tegelijk spannend. Ook kun je veel behoefte hebben aan controle, structuur of steun van anderen.

Symptomen en signalen van een persoonlijkheidsstoornis

Bij een persoonlijkheidsstoornis herken je mogelijk een of meer van deze signalen:

• Een hechte band met iemand vind je heel eng
• Je voelt je onzeker
• Je hebt moeite met kritiek of feedback
• Je bent bang dat mensen je verlaten
• Je hebt veel steun en bevestiging nodig van anderen
• Je bent perfectionistisch
• Je handelt impulsief
• Je wordt snel boos
• Je bent heel verlegen

Misschien heb je ook het gevoel dat je steeds met jezelf worstelt. Of je vindt het moeilijk om te voldoen aan wat anderen van je verwachten.

Oorzaken

Een persoonlijkheidsstoornis ontwikkel je buiten je eigen schuld om. Erfelijke aanleg kan een rol spelen. Ook ervaringen uit je jeugd hebben invloed, zoals onvoldoende zorg of trauma. Heb je als kind weinig veilige hechting ervaren of trauma meegemaakt? Dan is de kans op een persoonlijkheidsstoornis groter.

Leven met een persoonlijkheidsstoornis: tips

Deze 5 dingen kunnen je helpen:

• Structuur en routine: vaste momenten voor slapen, eten en activiteiten geven je dag houvast.
• Omgaan met emoties: rustig ademhalen, mindfulness of even afstand nemen van een situatie helpen je bij sterke emoties.
• Sociale vaardigheden: oefen met duidelijk communiceren en goed luisteren. Dat versterkt het contact met anderen.
• Zelfzorg: voldoende beweging, gezonde voeding en ontspanning zijn goed voor je. Kies het liefst voor een leven zonder alcohol of drugs.
• Grenzen stellen: herken je eigen grenzen en geef duidelijk aan wat voor jou wel en niet goed voelt.

Behandelingsmogelijkheden bij een persoonlijkheidsstoornis

Psychotherapie is de beste behandeling bij een persoonlijkheidsstoornis. In gesprekken met een therapeut onderzoek je je gedachten, gevoelens en gedrag. Je leert patronen herkennen en anders reageren op situaties. Zo kunnen je klachten afnemen en voel je je beter. Ongeveer 2 op de 3 mensen met een persoonlijkheidsstoornis hebben veel baat bij psychotherapie.

Deze vormen van psychotherapie helpen bij een persoonlijkheidsstoornis:

• Cognitieve gedragstherapie (CGT): je ontdekt hoe je gedachten je gevoelens en gedrag beïnvloeden. Je oefent met andere manieren van denken en reageren.
• Schematherapie: je onderzoekt patronen (schema’s) die in je jeugd zijn ontstaan. Je leert begrijpen waar ze vandaan komen en hoe je er anders mee omgaat. Schematherapie is speciaal ontwikkeld voor persoonlijkheidsstoornissen.
• Mentalization-Based Therapy (MBT): je leert je eigen gedachten en gevoelens beter begrijpen. Ook leer je beter inschatten wat er in anderen omgaat. Dat helpt je bij het omgaan met emoties en in het contact met anderen.
• Dialectische gedragstherapie (DGT): je leert omgaan met sterke emoties, stress en moeilijke situaties. Ook oefen je vaardigheden die het contact met anderen verbeteren. DGT is oorspronkelijk ontwikkeld voor mensen met een borderline persoonlijkheidsstoornis.

Behandeling bij iPractice

Bij een persoonlijkheidsstoornis past vaak een langdurige, specialistische behandeling. iPractice biedt kortdurende behandeling. Die is gericht op minder klachten en sterkere praktische vaardigheden. Deze behandeling past bij je wanneer je een concrete hulpvraag hebt en je persoonlijkheidskenmerken je dagelijks leven beperkt in de weg zitten.

We richten ons op je klachten en hulpvraag. Een diagnose persoonlijkheidsstoornis en medicatie vallen buiten onze behandeling. Naast individuele therapie kun je deelnemen aan groepstherapie over het doorbreken van patronen.

Schematherapie zetten we in delen in, wanneer die aansluiten bij je hulpvraag. Een volledig schematherapietraject valt buiten ons aanbod. Wanneer een intensievere of langere behandeling beter bij je past, denken we met je mee over vervolgstappen.

Hoe iPractice kan helpen

Veelgestelde vragen