Bij iPractice werk je met 2 psychologen. Een online psycholoog voor direct contact en een spreekkamer psycholoog op een van de locaties van iPractice. Vindt ook meer informatie over de intake en de behandeling bij iPractice.
PTSS
Posttraumatische stressstoornis (PTSS) is een psychische aandoening die ontstaat na het meemaken of getuige zijn van een traumatische gebeurtenis. Wat voor iemand traumatisch is, en of dit leidt tot een stoornis, hangt van vele factoren af. Hier lees je meer over hoe een posttraumatische stressstoornis te herkennen, hoe een diagnose wordt gesteld en welke behandelingen er zijn voor PTSS.
Wat is PTSS?
PTSS is een angststoornis die zich ontwikkelt na blootstelling aan een traumatische gebeurtenis waarbij de persoon daadwerkelijke of dreigende dood, ernstig lichamelijk of psychisch letsel, of seksueel geweld heeft meegemaakt. De aandoening wordt gekenmerkt door aanhoudende en indringende herinneringen aan het trauma, vermijdingsgedrag, negatieve veranderingen in denken en stemming, en/of verhoogde alertheid.
De impact van PTSS strekt zich uit over meerdere levensdomeinen. Mensen met deze stoornis ervaren vaak aanzienlijke beperkingen in dagelijks functioneren, werk en relaties.
Hoe herken je PTSS?
Een acute stressreactie is een normale reactie die optreedt na een traumatische gebeurtenis. Je ervaart intense emoties, verminderde concentratie en voelt je enorm beperkt in je dagelijks functioneren. Symptomen beginnen meestal binnen enkele uren na het trauma en verdwijnen doorgaans binnen enkele weken.
Chronische PTSS ontwikkelt zich wanneer je niet herstelt van deze acute stressreactie. De symptomen blijven lang bestaan en worden ernstiger over tijd. Waar acute stress functioneel is en herstel bevordert, zorgt chronische PTSS voor vermijding en toenemende beperking in je dagelijks leven.
Het onderscheid is belangrijk voor het bepalen welke behandeling het best passend is. Acute stressreacties vereisen niet altijd professionele hulp, terwijl je met chronische PTSS baat hebt bij traumatherapie.
De klachten die optreden bij iemand met PTSS kunnen verschillen. Het helpt om signalen vroeg te herkennen zodat je een passende behandeling kan starten.
-
Herbeleving
Herbelevingen komen het meest voor bij PTSS. Dit zijn plotseling opkomende, intense herinneringen waarin je het trauma opnieuw beleeft. Of je lichaam reageert met hartkloppingen, zweten, trillen of misselijkheid. Ook nachtmerries en dromen over het trauma komen veel voor. Herbelevingen kunnen enkele seconden tot uren duren. Herinneringen kunnen getriggerd worden door specifieke geuren, geluiden, plaatsen of mensen die aan het trauma herinneren.
-
Vermijding
Mensen met PTSS kunnen ook bewust mensen, plaatsen of situaties vermijden die herinneringen aan het trauma kunnen oproepen. Of juist proberen trauma-gerelateerde gedachten, gevoelens of herinneringen te onderdrukken. Je wilt niet praten over wat er is gebeurd en probeert actief niet aan het trauma te denken. Gek genoeg leidt dit vaak tot een toename van nare gedachten en herinneringen. Dissociatie is een extreme vorm van vermijding waarbij je kan ervaren dat je losraakt van jezelf en van de werkelijkheid. Het is een manier van het brein om met overweldigende stress of angst om te gaan.
We spreken over emotionele verdoving als je niet meer normaal reageert op positieve gebeurtenissen. Je kan minder genieten van leuke activiteiten en je daardoor geïsoleerd voelen van familie en vrienden en
-
Negatieve gedachten en sombere stemming
Zelfbeschuldiging en schuldgevoelens komen ook vaak voor bij mensen met PTSS. Je geeft jezelf de schuld van het trauma of van je reactie daarop. Je ervaart gedachten als “ik had het kunnen voorkomen” of “ik ben zwak omdat ik er niet overheen kom”. Als deze denkpatronen lang bestaan, kunnen er zelfs negatieve overtuigingen ontstaan die de overhand nemen en constant aanwezig zijn. Bijvoorbeeld gedachten als “ik ben voorgoed beschadigd” of “niemand is te vertrouwen”. Mensen kunnen somber worden en zich terugtrekken.
-
Verhoogde waakzaamheid
Een ander kenmerk van PTSS is dat mensen constant ‘op de uitkijk zijn’. Je scant voortdurend je omgeving op tekenen van gevaar, zelfs in veilige situaties. Als er iets onverwachts gebeurt, kun je overdreven schrikken, bijvoorbeeld van plotselinge geluiden of bewegingen. Deze constante alertheid is mentaal en fysiek uitputtend en draagt bij aan voortdurende spanning, concentratieproblemen en vermoeidheid.
Oorzaken van PTSS
Niet iedereen die een trauma meemaakt, ontwikkelt PTSS. Er zijn factoren die de kans op PTSS vergroten of juist verkleinen.
- Traumatische gebeurtenis(sen). Er kan sprake zijn van een eenmalige, acute traumatische gebeurtenis zoals een verkeersongeluk, (seksueel) geweld of natuurramp. Deze trauma’s hebben doorgaans een duidelijk begin en einde. Er kan ook sprake zijn van herhaalde, chronische traumatisering zoals langdurig misbruik, huiselijk geweld of blootstelling aan meerdere of lang bestaande situaties van onveiligheid.
- Moment van voorkomen. Het moment van het meemaken van de traumatische gebeurtenis heeft invloed op de ontwikkeling van je klachten. Als de traumatisering heeft plaatsgevonden in de kindertijd is de kans op ontwikkeling van PTSS groter.
- Biologische of genetische factoren kunnen bijdragen aan het verlagen van risico op ontwikkeling van PTSS of juist verhogen.
- Een goed steunsysteem van familie, vrienden en het hebben van werk kan je helpen in het verwerken van het trauma.
In therapie zullen psychologen altijd met jou onderzoeken welke krachten jij in huis hebt om onderdeel te maken van de trauma therapie en zo jou helpen het trauma te verwerken.
Diagnose
Om een goede diagnose te kunnen stellen vragen psychologen naar de traumatische gebeurtenis, onder andere naar wanneer deze voor het eerst is opgetreden, hoe lang het in stand is gehouden en wat de symptomen zijn die bij jou op de voorgrond staan.
Voor een diagnose volgens de DSM 5 houden de symptomen ten minste één maand aan en ervaar je dagelijks beperkingen in je functioneren. De symptomen zijn niet het gevolg van medicijn-, alcohol- of drugs gebruik of een andere medische aandoening. Als je een behandeling start wordt er altijd gekeken of de symptomen passen bij PTSS of bij een andere aandoening, zoals een angststoornis of depressie.
Wat kun je zelf doen?
Bij PTSS is het belangrijk dat je signalen van je hoofd en lichaam serieus neemt. Je kunt enerzijds een aantal vaardigheden aanleren om in geval van acute paniek je emoties te reguleren. Bijvoorbeeld door te ademen vanuit je buik via de 4-7-8 techniek (4 tellen inademen, 7 tellen vasthouden, 8 tellen uitademen). Het kan ook helpen een plan op te stellen wat je zou doen als je weer in een vervelende situatie terecht komt. Dit helpt je met het krijgen van een gevoel van controle tijdens crisismomenten.
Anderzijds is het belangrijk tijdig professionele hulp in te schakelen. Houden de symptomen langer dan één maand na de traumatische gebeurtenis aan? Heb je dagelijks last van flashbacks, nachtmerries en vermijd je situaties, mensen of plaatsen? Ben je voortdurend somber, kun je niet blij zijn bij een positieve gebeurtenis, of denk je zelfs aan de dood? Neem je medicijnen, alcohol of drugs om negatieve emoties te onderdrukken? Aarzel niet te lang met het zoeken van professionele hulp.
Behandeling
Er bestaan effectieve behandelingen voor PTSS. Bij iPractice baseren we onze behandelingen op evidence based richtlijnen. De verschillende behandelvormen die we bieden zijn, onder anderen:
Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR)
EMDR is een therapie die gebruikt wordt voor het verwerken van trauma’s. Tijdens EMDR denk je kort aan die herinnering, terwijl je tegelijk wordt afgeleid, bijvoorbeeld door oogbewegingen, tikjes of geluiden. Daardoor kan je brein de herinnering alsnog goed verwerken. De herinnering verdwijnt niet, maar de emoties die je erbij voelt worden minder sterk. Hierdoor nemen de klachten zoals herbelevingen, angst of spanning af.
Exposure
Bij exposure therapie stel je jezelf, onder begeleiding van een psycholoog, bewust bloot aan datgene waarvoor je bang bent. Je wordt geconfronteerd met de trauma-gerelateerde herinneringen, gedachten en gevoelens wat je helpt het trauma te verwerken. Je leert dat je je angst kan verdragen, en dat je de situatie aankan.
Cognitieve gedragstherapie (CGT)
Een traumagerichte CGT behandeling is een vorm van CGT waarin je je brein aanleert dat het gevaar voorbij is. Je leert afscheid te nemen van hardnekkige overtuigingen en deze te vervangen door positieve gedachten. Ook leer je je symptomen te herkennen en om te gaan met je klachten. Hierdoor ervaar je weer regie over je eigen emoties en gedrag.
Mindfulness en lichaamsgerichte therapie
Mindfulness helpt je om met aandacht te zijn in het moment. Het beoefenen van mindfullness helpt je om te leren niet te oordelen, om je ‘hoofd uit te zetten’ en terugkerende gedachten te stoppen. Lichaamsgerichte therapieën zijn erop gericht lichamelijke spanningen te verminderen.
Bij iPractice combineren we trauma specifieke behandelingen zoals EMDR en CGT met elementen uit de mindfulness en lichaamsgerichte therapie.
Hulp
Als je je herkent in bovenstaande symptomen en je bent je bewust van een of meer traumatische gebeurtenissen, dan kan professionele hulp je kwaliteit van leven flink verbeteren.
-
-
De PTSS behandeling wordt op jou afgestemd. Met de juiste behandeling kun je goed herstellen van PTSS. PTSS wordt behandeld door middel van cognitieve gedragstherapie, EMDR of exposure, eventueel aangevuld met technieken uit de mindfulness en/of lichaamsgerichte therapie.
-
De kosten van de behandeling worden vergoed door de meeste zorgverzekeraars als je een verwijsbrief van de huisarts hebt en wanneer er sprake is van PTSS volgens de DSM-5.
Veelgestelde vragen
Niet iedereen herinnert zich traumatische ervaringen in detail. Dat betekent niet dat ze er niet zijn. PTSS gaat niet alleen over wat je bewust weet, maar ook over hoe je lichaam en geest op spanning reageren.
Nee. PTSS kan ook ontstaan door langdurige, herhaalde stress of trauma, zoals mishandeling of emotionele verwaarlozing. We spreken dan soms van complexe PTSS. De behandeling wordt afgestemd op wat jij hebt meegemaakt.
Dat is heel begrijpelijk. Je hoeft niets te doen waar je niet aan toe bent. In de behandeling bouwen we zorgvuldig op, en jij houdt de regie. We kijken samen wat past bij jouw tempo.
Veel mensen merken na behandeling dat de spanning afneemt, herbelevingen verdwijnen en ze weer grip krijgen op hun leven. De herinnering blijft, maar de impact ervan wordt minder. Volledig herstel is goed mogelijk.
Zonder professionele behandeling kunnen PTSS-symptomen jaren aanhouden. Onderzoek toont dat slechts 30-40% van mensen met onbehandelde PTSS spontaan herstelt binnen twee jaar. Chronische PTSS is steeds moeilijker te behandelen naarmate de tijd verstrijkt. Vermijdingspatronen raken ingesleten en aanvullende klachten kunnen zich opstapelen. Vroege behandeling binnen het eerste jaar na het ervaren van klachten levert de beste uitkomsten op.
Met adequate behandeling kan PTSS volledig genezen. Dit gebeurt bij 60-80% van de mensen. Sommige mensen houden milde restklachten zoals het soms optreden van nachtmerries of verhoogde alertheid. Dit is dan niet meer significant beperkend in het dagelijks leven. Het is belangrijk te realiseren dat herstel een proces is en dat je kan leren effectief om te gaan met rest symptomen.
Een actue stressreactie na een traumatische gebeurtenis is heel normaal. Meestal verdwijnt deze stressreactie in dagen tot weken. PTSS wordt gekenmerkt door aanhoudende klachten die langer dan één maand aanhouden. Het verschil ligt in de intensiteit, duur en impact op je dagelijks functioneren.
Kinderen kunnen ook PTSS ontwikkelen. Bij kinderen staan vaak andere symptomen op de voorgrond dan bij volwassenen. Bij kinderen kan gedrag voorkomen dat niet meer past bij de leeftijd, zoals bedplassen, angstig aanhankelijk gedrag of verlies van eerder geleerde vaardigheden in spel. Bij schoolgaande kinderen kan het zich uiten in concentratieproblemen of niet naar school willen gaan. Het risico is dat adolescenten zich verliezen in risicovol gedrag of misbruik van alcohol of drugs. Vroege signalering en eventuele interventie is bij kinderen extra belangrijk.
