Somatisch-symptoomstoornis

Wat is een somatisch-symptoomstoornis?

Een somatische symptoomstoornis betekent dat je last hebt van lichamelijke klachten die je dagelijks leven beïnvloeden en waarover je je veel zorgen maakt. Je voelt de klachten echt en ze kunnen behoorlijk vervelend zijn. Een duidelijke medische oorzaak is er nog niet altijd.

De klachten en de zorgen daarover vragen veel aandacht en energie. Daarom hebben ze een grote invloed op hoe je je voelt en op wat je op een dag kunt doen. Lichaam en geest werken hierin samen: spanning, gedachten en gevoelens kunnen de klachten versterken of in stand houden.

Het zit dus niet “tussen je oren”, en psychische factoren spelen wel een belangrijke rol bij hoe je de klachten ervaart en ermee omgaat. Met de juiste hulp leer je hier anders mee omgaan.

Hoe kan je een somatische symptoomstoornis herkennen?

Je herkent een somatische symptoomstoornis aan een combinatie van lichamelijke klachten en de manier waarop je ermee bezig bent. Signalen zijn bijvoorbeeld:

• Je hebt langdurig last van lichamelijke klachten, zoals pijn, vermoeidheid, duizeligheid of maag- en darmklachten.
• Je maakt je veel zorgen over je gezondheid of over wat de klachten betekenen.
• Je bent vaak bezig met je lichaam, bijvoorbeeld door klachten steeds te controleren of er veel over na te denken.
• Je zoekt regelmatig medische hulp of geruststelling, of je vermijdt juist activiteiten omdat je bang bent dat klachten erger worden.
• De klachten en zorgen beïnvloeden je dagelijks leven, zoals werk, sociale contacten of ontspanning.
• Je aandacht blijft steeds bij de klachten hangen.

Herken je jezelf in een deel van deze punten? Dat is genoeg. Het gaat om het geheel: de klachten in combinatie met hoeveel invloed ze hebben op je gedachten, gevoelens en dagelijks functioneren.

Hoe ontstaat een somatische symptoomstoornis?

Lichamelijke klachten leiden niet automatisch tot een somatische symptoomstoornis. Meestal spelen verschillende factoren samen een rol in hoe je klachten ervaart en verwerkt.

• Lichamelijke gevoeligheid. Sommige mensen merken lichamelijke signalen sneller op of ervaren ze intenser, waardoor klachten vaker opvallen of langer aanhouden.
• Spanning en stress. Langdurige stress of ingrijpende gebeurtenissen maken je lichaam en geest gevoeliger voor klachten. Stress kan bijvoorbeeld leiden tot spierpijn, vermoeidheid of maagklachten, die daarna weer voor extra zorgen zorgen.
• Gedachten en emoties. De manier waarop je over je lichaam en klachten denkt, versterkt de klachten. Veel piekeren of angst over wat er aan de hand is, laat je klachten groter of ernstiger lijken.
• Ervaringen uit het verleden. Negatieve ervaringen, zoals ziekte in het gezin, verlies of langdurige stress in je kindertijd, vergroten de kans dat je later lichamelijke klachten anders of sterker ervaart.
• Omgeving en steun. Een omgeving waarin je je onvoldoende gehoord of gesteund voelt, of juist een omgeving die overmatig focust op klachten, houdt klachten in stand. Een steunend netwerk helpt je juist om klachten beter te dragen.

Een somatische symptoomstoornis ontstaat dus door een samenspel van lichaam, gedachten, emoties en omgeving. In therapie ontdek je samen welke factoren bij jou een rol spelen, zodat je anders met je klachten om leert gaan en ze minder belastend worden.

Verschillende soorten somatische symptoomstoornissen

Somatische symptoomstoornissen uiten zich op verschillende manieren. Soms staan de lichamelijke klachten centraal, soms vooral de angst of de invloed op je dagelijks leven. De belangrijkste vormen zijn:

• Somatische symptoomstoornis. Hierbij heb je langdurige lichamelijke klachten die je dagelijks leven beïnvloeden, samen met veel zorgen en aandacht voor deze klachten.
• Ziekteangststoornis (hypochondrie). Bij deze vorm draait het vooral om angst om ernstig ziek te zijn, ook wanneer je weinig of geen lichamelijke klachten hebt. De zorgen en angst staan centraal.
• Conversiestoornis (functionele neurologische stoornis). Hierbij ontstaan lichamelijke uitvalsverschijnselen zoals verlamming, spraakproblemen of toevallen. Psychische factoren spelen een belangrijke rol.
• Stress of emoties versterken je lichamelijke klachten. Soms heb je wel een lichamelijke oorzaak, en stress, spanning of emotionele problemen maken de klachten erger. Heb je bijvoorbeeld buikpijn of de ziekte van Crohn? Dan kun je door stress extra last krijgen. Vermoeidheid kan ook langer aanhouden door spanning.

Deze vormen lijken op elkaar: bij elke vorm draait het om de wisselwerking tussen lichaam en geest en om hoe jij je klachten ervaart en interpreteert.

Wat kun je zelf doen?

Herken je jezelf in een somatische symptoomstoornis? Dan zijn er een aantal dingen die je zelf kunt doen om de klachten beter te begrijpen en er anders mee om te gaan.

• Schrijf je klachten en zorgen op. Noteer wanneer klachten optreden, hoe lang ze duren en wat je daarbij voelt of denkt. Dit geeft je overzicht en helpt je beter te begrijpen wat er speelt.
• Let op je gedachten. Merk wanneer je je zorgen maakt over je klachten. Vraag jezelf af: “Helpt deze gedachte mij nu?” of “Is er bewijs dat dit echt gevaarlijk is?”
• Blijf actief in je dagelijkse leven. Laat dagelijkse activiteiten zo veel mogelijk doorgaan, ook wanneer je klachten hebt. Vermijden maakt de klachten juist sterker.
• Ontspanning en stressvermindering. Probeer ademhalingsoefeningen, wandelen, hobby’s of mindfulness. Dit vermindert stress en maakt klachten minder intens.
• Zorg voor een gezonde leefstijl. Voldoende slaap, regelmatig eten en bewegen, en matig met alcohol of cafeïne. Een gezonde routine ondersteunt zowel lichaam als geest.
• Praat erover. Deel je ervaringen en zorgen met iemand die je vertrouwt. Dit helpt je gedachten te relativeren en geeft je steun.

Hulp

Veelgestelde vragen

Bronnen

[1] GGZ standaarden