Perfectionisme

Wat is perfectionisme?

Zoek het woord ‘perfectionisme’ op in het woordenboek en je vindt: ‘Het streven naar volmaaktheid’. Wanneer je last hebt van perfectionisme wil je het niet zomaar goed doen. Je legt de lat hoog, je wilt maximaal presteren en graag de beste zijn. Het lukt je niet om tevreden te zijn en het is niet snel goed genoeg. Je wilt het letterlijk perfect doen, ook al weet je misschien dat dit onmogelijk is.

Het is goed als je voor kwaliteit gaat, kritisch bent en weet wat je goed en mooi vindt. Alleen bij perfectionisme is het eigenlijk nooit goed genoeg. Volgens jou kan het altijd beter. Je bent erg kritisch op jezelf, maar soms ook voor de mensen in je omgeving. Perfectionisme kan je ver brengen in het leven, maar wordt vooral een probleem als je eigenwaarde afhangt van je prestaties en je continu over je grenzen heen gaat om perfectie te kunnen bereiken.

Perfectionisme kan gevolgen hebben voor je gezondheid. De hoge druk die je op jezelf legt, kan leiden tot veel stress en dat heeft een negatieve invloed op je lichaam. Lichamelijke klachten die kunnen ontstaan zijn bijvoorbeeld chronische vermoeidheid, hoofdpijn, een verstoorde spijsvertering, nek- en rugklachten, slapeloosheid of overspanning. Ook kan perfectionisme leiden tot faalangst. De lat ligt dan zó hoog, dat je eigenlijk niks meer durft aan te pakken.

Daarnaast heeft het soms niet alleen invloed op jou en jouw leven, maar ook op het contact met anderen. Je kan je misschien wel voorstellen dat samenwerken of -leven met iemand die alles perfect wil doen, best belastend kan zijn. Wanneer perfectionisme in hoge mate aanwezig is in het dagelijks leven, vergroot het de kans op psychische klachten zoals angstklachten, depressie, burn-out, dwangstoornissen, eetstoornissen, persoonlijkheidsstoornissen, verslaving, zelfbeschadiging en suïcide.

Hoe herken je perfectionisme?

Perfectionisme wordt soms gezien als iets positiefs, maar vaak ook als een negatieve eigenschap. Het kan zowel een kracht zijn, als een valkuil. Perfectionisme uit zich per persoon verschillend. De kenmerken zijn onder te verdelen in positieve kanten en valkuilen.

De positieve kanten van perfectionisme:

• Je hebt een groot verantwoordelijkheidsgevoel
• Je bent ambitieus
• Je bent nauwkeurig en ijverig
• Je bent erg gedreven
• Je hebt veel doorzettingsvermogen
• Je bent gedisciplineerd

De valkuilen van perfectionisme:

• Je vindt het lastig om een fout te maken
• Je ervaart veel stress
• Je vindt het lastig om hulp te vragen of iets uit te besteden
• Je bent overmatig kritisch op jezelf en anderen
• Je vindt het moeilijk om dingen los te laten, vooral als het niet goed is gegaan
• Je focust je vooral op wat niet goed gaat, in plaats van wat op wat wel goed gaat
• Je doet dingen die anderen deden opnieuw
• Taken kosten je veel tijd omdat je het lastig vindt om te besluiten dat iets af is
• Je geniet niet echt van successen

Hoe ontstaat perfectionisme?

De één heeft meer aanleg voor perfectionisme dan de ander. Dit is afhankelijk van bepaalde karaktertrekken, zoals een hoog verantwoordelijkheidsgevoel, gevoeligheid voor stress, zorgvuldigheid en plichtsbesef. Maar het wordt ook gevormd door ervaringen in je leven, met name in je jeugd.

De rol van de omgeving

Als je ouders hoge verwachtingen hebben (van jou en/of zichzelf), is de kans groter dat je perfectionistische trekjes hebt. Ouders die alles proberen te overzien en te sturen wat hun kind doet, worden ook wel helikopterouders genoemd. Daarnaast speelt de maatschappij een rol. De druk om te presteren is groot en het leven op sociale media geeft een vertekend beeld van de werkelijkheid. Dit zorgt ervoor dat imperfectie minder geaccepteerd wordt.

Perfectionisme als coping

Perfectionistisch gedrag kan in de jeugd ook ontstaan als manier om beter om te gaan met stress en emoties. Dat noemen we ook wel ‘coping’. Stel bijvoorbeeld dat er in het ouderlijk huis veel ruzies zijn. Door je perfect te gedragen, probeer je anderen in het gezin te ontlasten en nieuwe ruzies te voorkomen. In dit geval leer je jezelf aan dat perfectionisme de oplossing is om harmonie te bewaren en emoties te verzachten. Wanneer dit vaak als strategie wordt ingezet, wordt het op den duur een gewoonte. Perfectionisme kan zo een manier zijn om controle te ervaren over lastige situaties.

Wat kun je zelf doen?

Positief perfectionistisch gedrag is dat je weet wat het hoogst haalbare is en stopt met perfectioneren wanneer je dat punt bereikt. Een gezonde perfectionist realiseert zich dat het onmogelijk is om overal perfect in te zijn. Wanneer je merkt dat perfectionisme invloed heeft op de kwaliteit van je leven, wordt het tijd om dit te doorbreken.

Je merkt bijvoorbeeld dat je faalangst ontwikkelt door je hoge eisen of dat je nergens meer aan begint. Mogelijk krijg je regelmatig als feedback dat je kritisch bent of dat anderen het gevoel hebben op hun tenen te lopen. Er zijn meerdere manieren om perfectionisme te doorbreken.

1. Wees je eigen beste vriend(in)

Vraag jezelf eens af: verwacht ik van anderen dat ze dingen net zo perfect doen als dat ik van mezelf verwacht? Zou ik net zo streng of hard zijn voor mijn beste vriend(in) als die in mijn situatie zou zitten? Vaak zijn we strenger voor onszelf dan voor anderen. Wisselen van perspectief kan helpen om jezelf wat aardiger en realistischer advies te geven.

2. Vervang perfectionisme voor het hoogst haalbare

Minder perfectionistisch zijn, betekent niet dat je meteen niks meer hoeft te geven. Het kan al helpen om te streven naar een 8 in plaats van een 10. Wanneer je een 8 als het hoogst haalbare ziet, kost het al een stuk minder energie en stress, maar haal je nog steeds een mooi resultaat.

3. Oefen met fouten maken

Onthoud: wanneer je een fout maakt, betekent dit niet dat jij de fout bént. Het is helpend om jezelf de ruimte te gunnen om dingen verkeerd te doen, want dat doen we allemaal weleens en bovendien leren we ervan. Probeer af en toe eens bewust een (kleine) fout te maken (bijvoorbeeld een typefout in een mail) en onderzoek wat daar de gevolgen van zijn. Is het daadwerkelijk zo erg als je van tevoren verwacht? Heel vaak valt dat eigenlijk erg mee.

Hulp

Het is goed om te weten dat perfectionisme geen diagnose is. Wel is het zo dat perfectionisme kan samenhangen met een psychische stoornis zoals depressie, angststoornissen, eetstoornissen of dwangstoornissen. Behandeling waarbij ook sprake is van perfectionisme wordt alleen vergoed door zorgverzekeraars als er sprake is van een officiële diagnose.

Behandelvormen die kunnen helpen bij het overwinnen van perfectionisme zijn Cognitieve gedragstherapie of acceptance and commitment therapy.

Meer informatie

Veelgestelde vragen